МОМАҚАН МІНЕЗДІҢ АСТАРЫНДАҒЫ ТҰТАС ТАҒДЫР
Журналымыздың тұрақты «Кітап оқуға шақырамыз» айдарында біз танымал жазушы Нұрдәулет Ақыштың жуырда ғана жарық көрген «Момақан қыз» туындысы туралы әңгіме өрбітеміз.
Момақан қыз – сырттай қарағанда қарапайым оқиғаға құрылғандай көрінгенімен, ішкі мазмұны терең, психологиялық иірімге толы шығарма. Бұл туындыны оқыған сайын адам тек бір кейіпкердің тағдырын емес, тұтас бір қоғамдағы үнсіз жандардың әлемін таниды.
Шығарманың басты өзегі – момақан, көп сөйлемейтін, өз ішіне үңілетін қыздың болмысы. Автор бұл бейне арқылы бір адамның ғана емес, көптеген қыздардың ішкі жан дүниесіне үңілуге мүмкіндік береді. Кейіпкер сырт көзге қарапайым көрінгенімен, оның ішінде үлкен сезім, терең ой, кейде тіпті айта алмай жүрген мұң жатыр. Дәл осы ішкі әлем – шығарманың негізгі құндылығы.
Жазушы Нұрдәулет Ақыш кейіпкердің психологиялық күйін өте нәзік жеткізеді. Ол оқырманға дайын қорытынды ұсынбайды, керісінше әр оқырман өз түсінігімен, өз өмір тәжірибесімен ой түйеді. Бұл – шығарманың көркемдік ерекшелігінің бірі. Әр тарауды оқыған сайын «неге ол үнсіз?», «неге ол өз ойын ашық айтпайды?» деген сұрақтар туындайды. Ал сол сұрақтардың жауабы адам жанының күрделілігінде жатыр.
Кітапта қоғам мен жеке тұлғаның арасындағы байланыс та астарлы түрде берілген. Кейде орта адамның ішкі әлемін түсінбей, оны «момақан», «тұйық» деп бағалай салатыны жасырын емес. Ал шын мәнінде, сол үнсіздіктің артында үлкен сезім мен күрес болуы мүмкін. Автор осыны шебер көрсетеді.
Шығармада қыздың ішкі арпалысы, өз-өзін іздеуі, айналасымен қарым-қатынасы біртіндеп ашылады. Ол кейде түсініксіз күй кешсе, кейде үмітке толы сәттерді бастан өткізеді. Бұл – өмірдің өзіндей шынайы сурет. Оқырман кейіпкермен бірге ойланып, бірге толқиды.
Тағы бір маңызды қыры – шығармадағы тәрбиелік мән. «Момақан қыз» бізге адамды сыртқы мінезіне қарап бағаламау керегін, әр жанның ішкі әлемі бар екенін ұғындырады. Кейде ең үнсіз адам – ең көп ойлайтын, ең көп сезінетін адам болуы мүмкін. Бұл – бүгінгі қоғам үшін өте өзекті ой.
Оқырман бұл кітапты оқи отырып, тек бір қыздың тағдырын ғана емес, өз айналасындағы адамдарға деген көзқарасын да қайта саралайды. Үнсіз жандарға көбірек көңіл бөлу, олардың ішкі әлемін түсінуге тырысу қажеттігін сезінеді.
Қорытындылай келе, «Момақан қыз» – жай ғана көркем шығарма емес, адам психологиясын терең ашатын, жүрекке ой салатын туынды. Бұл кітапты оқыған адам өмірге, адамдарға деген көзқарасын бір сәтке болса да өзгертетіні анық.
«ЖД» – ақпарат.
